Rodzina Kohlmannów

Brunhilde Kohlmann (1897–1984)

prześladowana jako „Żydówka”

Napis na kamieniu pamięci:

TU MIESZKAŁA
BRUNHILDE
BRONISLAVA
KOHLMANN
Z DOMU WEICH
UR. W 1897 R.
UPOKORZONA / POZBAWIONA PRAW
OD 1944 R. PRACA PRZYMUSOWA
FABRYKA KARTONU BAUER
PRZETRWAŁ

Bronislava, później Brunhilde Kohlmann, urodziła się 13 sierpnia 1897 roku we Lwowie (dzisiejszy Lwów) jako córka mistrza ślusarskiego Alexandra
(Aleksandra) Weicha i Minny z domu Krebs. Wyznawała judaizm. Po dziesięciu latach nauki w szkole we Lwowie, po śmierci matki, która zmarła w wieku 37 lat na sarkoma, przeniosła się do Drezna, gdzie prowadziła gospodarstwo domowe swojej babci. W 1921 roku mieszkała przy ulicy Tetschener Straße 20, najprawdopodobniej jako podnajemczyni.

12 listopada 1921 roku poślubiła Johannesa Kohlmanna. Para miała dwoje dzieci: Ursulę i Alexandra. Być może już przed ślubem Brunhilde przeszła na wyznanie ewangelicko-luterańskie swojego męża; w każdym razie później nie należała już do wyznania żydowskiego. W 1922 roku jej mąż przejął praktykę lekarską w Großenhain, w której ona również pracowała. Po przeprowadzce rodziny do Radebeul w 1932 roku pracowała również w jego prywatnej klinice przy ulicy Zinzendorfstraße 16.
Tam asystowała na sali operacyjnej i była odpowiedzialna za zarządzanie finansowe.

Antysemickie prześladowania ze strony narodowych socjalistów dotknęły również rodzinę Kohlmannów. Brunhilde musiała zrezygnować z kierowania gospodarczego prywatną kliniką i, jak sama twierdziła, nie wolno jej było już do niej wchodzić. W 1939 roku burmistrz z ramienia NSDAP, Heinrich Severitt, początkowo zezwolił jej na używanie imienia „Zilla” zamiast „Bronislava”. Decyzja ta została cofnięta w 1940 roku. Zamiast tego nadano jej dodatkowe, przymusowe imię „Sara”, które piętnowało ją jako Żydówkę. Od września 1940 roku nosiła kartę identyfikacyjną z literą „J” oznaczającą „Żyd”.

Wielokrotnie była narażona na donosy i działania Tajnej Policji Państwowej; grożono jej również osadzeniem w obozie koncentracyjnym. Nie wolno jej było już korzystać ze środków transportu publicznego. W latach 1944–1945 została zmuszona do pracy przymusowej w drezdeńskiej fabryce kartonu Bauer i przydzielona do „działu żydowskiego”.
Zgodnie z jej relacją musiała nosić żółtą opaskę na ramię. Nie musiała nosić „gwiazdy Dawida” ze względu na małżeństwo z mężczyzną uznanym za „aryjskiego” oraz z powodu posiadania dwojga dzieci.

Zgodnie z decyzją Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy z dnia 13 stycznia 1945 r. wszyscy zdolni do pracy Żydzi żyjący w „małżeństwach mieszanych” mieli zostać deportowani do Theresienstadt. Również Brunhilde otrzymała nakaz deportacji. Jej deportacja była zaplanowana na 16 lutego 1945 r., jednak nie doszła do skutku w wyniku nalotów na Drezno. Dzięki temu mogła pozostać w Radebeul do końca wojny.
Zgodnie z jej własnymi relacjami jej ojciec, siostra Julia Bodek oraz jej dzieci, Marion i Ralf, zostali zamordowani przez SS już w 1942 roku w Stanisławowie (Polska).

Po 1945 roku Brunhilde Kohlmann ponownie przejęła kierownictwo ekonomiczne nad prywatną kliniką i jej kuchnią. 22 listopada 1947 r. została uznana za ofiarę faszyzmu (OdF). Nawet po śmierci męża w 1949 r. początkowo nadal odpowiadała za zarządzanie finansowe kliniki chirurgicznej. We wrześniu 1949 r. status ofiary faszyzmu (OdF) został jej jednak ponownie odebrany. Jako uzasadnienie podano, że nie była ona ani więziona, ani nie nosiła gwiazdy Dawida, a według własnych oświadczeń została jedynie zobowiązana do pracy przymusowej. W ten sposób utraciła również przywileje związane z tym statusem.

Kohlmann złożyła odwołanie i starała się o ponowne uznanie. W 1950 roku zarzucano jej między innymi brak aktywności politycznej. W 1951 roku przeprowadzono dalsze dochodzenia dotyczące jej żydowskiego pochodzenia. Jako dowód prześladowań przedstawiła swoją kartę identyfikacyjną wydaną w 1940 roku. 27 czerwca 1951 roku została ostatecznie ponownie uznana za osobę prześladowaną i przyjęta do VVN. W tym czasie nadal mieszkała przy ulicy Zinzendorfstraße 16 i była figurująca jako gospodyni domowa.

27 lutego 1953 roku opuściła wraz z córką Ursulą NRD i przez Berlin Zachodni dotarła do Niemiec Zachodnich. Po jej ucieczce klinika przy ulicy Zinzendorfstraße została przekazana w ręce państwa i wykorzystywana jako filia lokalnego szpitala, a dokładniej polikliniki. Kohlmannowie pozostali jednak wpisani w księdze wieczystej jako właściciele. Wyposażenie kliniki, w tym meble, antyki i obrazy, zostało częściowo przekazane muzeom, a częściowo sprzedane.

Doświadczenia związane z prześladowaniami bardzo ciążyły Brunhilde Kohlmann. Prawie o tym nie mówiła i większość czasu spędzała razem z córką. 6 lipca 1984 roku zmarła w Altbach koło Stuttgartu. Została pochowana z obrzędami kościelnymi.

Tekst: D. Ristau

Johannes Kohlmann (1886–1949)

prześladowany jako „osoba spokrewniona z Żydami” ( >> termin "osoba spokrewniona z Żydami")

Napis na kamieniu pamięci:

TU MIESZKAŁ
JOHANNES
KOHLMANN
ROK URODZENIA 1886
PRZETRWAŁ
PRZETRWAŁ

Anton Johannes (Hans) Kohlmann urodził się 26 lipca 1886 roku w Dreźnie. Jego ojciec, urzędnik skarbowy Anton Ludwig Kohlmann (zm.

1915 r.), oraz matka Ida Rosalie z domu Hofmann (1861–1940) wyznawali wiarę ewangelicko-luterańską. Rodzina mieszkała początkowo przy ulicy Reisigerstraße 19. Kohlmann miał cztery siostry, z których trzy zmarły w młodym wieku na krzywicę. Jego ojciec awansował do rangi sekretarza ministerialnego w Ministerstwie Finansów i kilkakrotnie przeprowadzał się z rodziną w obrębie Drezna.

Johannes Kohlmann studiował medycynę i 9 maja 1913 r. uzyskał stopień doktora medycyny na Uniwersytecie w Lipsku. Niewiele wiadomo o jego późniejszej działalności zawodowej. Najwyraźniej początkowo pracował jako asystent lekarza w szpitalu diakonis i szpitalu Bethanien w Szczecinie. Zgodnie z rodzinnymi przekazami przez pewien czas pracował również jako lekarz pokładowy, podróżując między innymi po Azji, co miało wzbudzić jego zainteresowanie sztuką azjatycką. Ponadto przed powrotem do Drezna miał być asystentem u renomowanego chirurga Ferdinanda Sauerbrucha.

Najpóźniej w 1921 roku Kohlmann ponownie zamieszkał w Dreźnie, gdzie pracował jako lekarz ogólny. 12 listopada 1921 roku poślubił Brunhildę Kohlmann, młodszą od siebie o prawie jedenaście lat. W 1922 roku przejął gabinet lekarski przy Klostergasse 10 w Großenhain, dokąd przeniosła się cała rodzina.

W 1932 roku Johannes Kohlmann przeniósł się do Radebeul i otworzył gabinet chirurgiczny przy Carolastraße 16 (dzisiejsza Zinzendorfstraße). W 1938 roku udało mu się nabyć ten budynek i został wpisany do księgi wieczystej jako właściciel. Podczas II wojny światowej w domu zatrudniono również dwie Polki, które według relacji rodziny spotkały się z „najlepszym przyjęciem”.

Prześladowania nazistowskie wobec jego żony i dzieci wywierały presję również na samego Kohlmanna. Między innymi podobno sugerowano mu rozstanie z Brunhildą. On jednak pozostał przy swojej żonie, której „żydowskie” pochodzenie było znane, i dzięki temu przyczynił się do tego, że uniknęła ona niektórych antysemickich represji. Obciążenia te najwyraźniej odbiły się również na jego zdrowiu.
Brunhilde Kohlmann oświadczyła po jego śmierci, że bardzo cierpiał z powodu „ciągłych emocjonalnych wstrząsów”, co skróciło jego życie. Rzeczywiście zachorował na trzustkę, rozwinęła się u niego ciężka cukrzyca, a pod koniec życia stracił wzrok.

Po zakończeniu wojny w jego klinice leczono licznych żołnierzy Armii Czerwonej. Podobno zaproponowano mu nawet stanowisko burmistrza Radebeul; przez pewien czas był również członkiem FDGB.
Johannes Kohlmann zmarł 1 września 1949 roku w wieku 63 lat w Radebeul i został pochowany na tamtejszym cmentarzu.

Tekst: D. Ristau

Ursula Kohlmann (1922–2000)

prześladowana jako "osoba pochodzenia żydowskiego pierwszego stopnia"

Napis na kamieniu pamięci:

TUTAJ MIESZKAŁA
URSULA
KOHLMANN
UR. 1922
UPOKORZONA / POZBAWIONA PRAW
ZAKAZ STUDIÓW
OD 1944 R. PRACA PRZYMUSOWA
FABRYKA KARTONU BAUER
PRZETRWAŁ

Ursula Kohlmann urodziła się 18 lipca 1922 roku w Dreźnie. Po pierwszych latach nauki w Großenhain w 1932 roku przeniosła się wraz z rodziną do Radebeul, na ulicę Carolastraße 16 (obecnie Zinzendorfstraße).

Jako uczennica i „mieszanka żydowska pierwszego stopnia” była narażona na antysemickie prześladowania. Mimo to kontynuowała naukę i prawdopodobnie zdała maturę w Dreźnie. W okresie nazistowskim nie pozwolono jej podjąć studiów. Następnie prawdopodobnie pomagała w klinice swojego ojca, a w latach 1944–1945, podobnie jak jej matka, została zmuszona do pracy przymusowej w drezdeńskiej fabryce opakowań kartonowych Bauer. Koniec wojny przeżyła w Radebeul.

Po 1945 roku studiowała medycynę w Jenie i 2 lutego 1953 roku uzyskała tam stopień doktora medycyny. Następnie pracowała początkowo w szpitalu w dzielnicy Johannstadt w Dreźnie. Kiedy sprzeciwiła się przymusowemu skierowaniu do pracy na budowie marynarki wojennej w Binz na Rugii, grożono jej między innymi cofnięciem planowanego pełnego uprawnienia do wykonywania zawodu lekarza. W rezultacie 27 lutego 1953 r. uciekła wraz z matką przez Berlin Zachodni do Niemiec Zachodnich.

W Badenii-Wirtembergii Ursula Kohlmann z powodzeniem rozpoczęła praktykę lekarską. Podobno przez pewien czas była tam pierwszą kobietą na stanowisku ordynatora, jednak zgodziła się na obniżenie stopnia do starszego lekarza, aby móc nadal pracować bezpośrednio z pacjentami. Przez pewien czas pracowała również jako lekarka w Zurychu.

Ursula Kohlmann nigdy nie wyszła za mąż i nie miała dzieci. Przez pewien czas mieszkała razem z matką. Później wraz z bratem była świadkiem upadku muru berlińskiego i angażowała się w starania o przywrócenie rodzinie willi przy ulicy Zinzendorfstraße 16 w Radebeul wraz z całym jej wyposażeniem.

Ursula Kohlmann zmarła 1 stycznia 2000 roku w Stuttgarcie.

Tekst: D. Ristau

Alexander Kohlmann (1925–1996)

prześladowany jako "osoba o pochodzeniu żydowskim pierwszego stopnia"

Napis na kamieniu pamięci:

TUTAJ MIESZKAŁ
ALEXANDER
KOHLMANN
UR. 1925
UPOKORZONY / POZBAWIONY PRAW
ZAKAZ UCZĘSZCZANIA DO SZKOŁY
PRACA PRZYMUSOWA 1944
FRANCJA
PRZETRWAŁ

Hans Alexander Kohlmann urodził się 19 kwietnia 1925 roku w Großenhain, a w 1932 roku przeniósł się wraz z rodziną do Radebeul, gdzie uczęszczał do tamtejszej szkoły podstawowej. Jako „mieszaniec żydowski pierwszego stopnia” początkowo uniknął niektórych antysemickich represji, jednak z czasem coraz bardziej odczuwał presję prześladowań. W latach 1939–1941 uczęszczał do prywatnego internatu Institut auf dem Rosenberg w St. Gallen (Szwajcaria).
Po powrocie uczęszczał do szkoły przygotowawczej Curta Laue w Dreźnie i na początku 1943 r. zdał egzamin maturalny. Ze względu na prześladowania ze strony nazistów nie mógł podjąć studiów.

W 1942 roku Kohlmann został uznany za zdolnego do służby wojskowej, jednak nie został powołany do Reichsarbeitsdienstu. Od kwietnia 1944 roku musiał wykonywać pracę przymusową w ramach organizacji Todt. Po lądowaniu aliantów w Normandii w czerwcu 1944 r. został wcielony do służby w Wehrmachcie, a wkrótce potem trafił do amerykańskiej niewoli wojennej. Pod koniec 1945 r. ukończył kurs języka angielskiego w obozie jenieckim Camp Joseph T. Robinson w stanie Arkansas.

Po zwolnieniu z obozu Kohlmann powrócił do radzieckiej strefy okupacyjnej, a w kwietniu 1946 r. został zwolniony do Radebeul. W 1947 r. rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie im. Friedricha Schillera w Jenie, które ukończył w 1952 r., zdając egzaminy. W tym samym roku został uznany za ofiarę faszyzmu.

27 lutego 1953 roku Kohlmann opuścił NRD wraz z matką i siostrą. Po uzyskaniu statusu uchodźcy przeniósł się do Republiki Federalnej Niemiec. W 1955 roku uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie we Frankfurcie nad Menem. Po pracy na kilku stanowiskach asystenta lekarza założył w 1962 roku własną praktykę radiologiczną we Frankfurcie, którą zamknął w 1990 roku.

W 1957 roku Kohlmann poślubił Johannę z domu Hampel (1931–2023); para miała dwoje dzieci. Po upadku muru berlińskiego wraz z siostrą był świadkiem zwrotu rodzinie willi przy ulicy Zinzendorfstraße 16 w Radebeul wraz z jej wyposażeniem. Wykonane przed ucieczką fotografie dzieł sztuki i antyków ułatwiły proces zwrotu mienia. Alexander Kohlmann zmarł 2 kwietnia 1996 roku we Frankfurcie nad Menem.

Tekst: D. Ristau